Rykaczewski

Rykaczewski h. Dołęga, ród mazowiecki, piszący się z Rykaczewa. Są jednego pochodzenia z Ujazdowskimi oraz z Rykackimi z Rykacz.

Nazwisko wzięli od majątku Rykaczewo, w ziemi ciechanowskiej, w parafii Ciechanów. Majątek ten już w XV wieku dzielił się na Rykaczewo Duże i R. Małe (inaczej Rykaczewko). Było też Rykaczewo Zapleśne. 

Rykaczewscy posiadali także swoje cząstki w sąsiednich majątkach: Ujazdowo i Gumowo. Od Ujazdowa zwali się także Ujazdowskimi de Rykaczewo. Przedstawiciele jednej linii Rykaczewskich utrzymali się na Rykaczewie i Ujazdowie do końca XVIII wieku.

Wobec znacznego rozradzania się, już od początku XVI wieku zaczęli opuszczać rodowy majątek i w granicach powiatu ciechanowskiego zakładali nowe linie Rykaczewskich de Rykaczewo, pisząc się już de Łepki, de Rutki-Bronisze, de Mieszki (Mieszki) Wielkie, de Kownaty-Borowe, de Modzele-Kubice, de Ruszki, de Bordony i de Rzeczki-Gąski ac Orszymy.

Przesiedlanie odbywało się także do sąsiednich powiatów (płocki, rawski) i województw (krakowskie, lwowskie), a nawet i na dalekie kresy wschodnie. Na przykład król Zygmunt w 1625 r. zezwolił „scedować dobra lenne Zamikole, w pow. Nowogród Siewierskim leżące, na rzecz urodzonego Wojciecha Rykaczewskiego na prawie lennem tak, aby potomkowie męskiego rodzaju, póki ich z linii jego będzie, korzystali i posiadali one” (Metr. Kor.).

Rykaczewscy założyli też wieś Rykacze, w ziemi łomżyńskiej, w parafii Zambrów, którą nazywa się gniazdem Rykaczewskich (SGKP). Wieś Rykacze jest wzmiankowana w dokumentach już 1423 r. (Gloger, Ziemia łomżyńska). Od tych dóbr, niektórzy z nich brali nazwisko Rykacki.

Licznie rozrodzeni używali dla rozróżnienia przydomków, m.in. Rychlik (tj. prędki) i Zapleśny (in. Zapleczny), od nazwy Rykaczewo Zapleśne.

Józef, łowczy inflancki, sędzia kapturowy, burgrabia i subdelegat rawski, poseł na sejm i elektor z woj. rawskiego 1764 r. Kacper, brat poprzedniego, skarbnik bracławski około 1760 r., osiadł pod Białą Rawską. Obaj bracia urodzili się we wsi Rzeczki Orszymy (Oryszmy) pod Ciechanowem.

Rykaczewscy herbu Dołęga wylegitymowali się ze szlachectwa we Lwowie 1782 r. a w zaborze rosyjskim 1858 r.

Genealogia 
(osób: 95)

• FRANCISZEK Salezy Karol Rykaczewski z Rykaczewa h. Dołęga (1784-po 1850), s. Jana Bartłomieja i Tekli Wasilewskiej, kapitan wojsk polskich, uczestnik kampanii napoleońskich i powstania listopadowego 1831 r.; wstąpił jako ochotnik do 5 pułku strzelców konnych, a następnie 6 pułku jazdy, porucznik 2 pułku ułanów, odznaczony krzyżem Legii Honorowej; uczestniczył w bitwach: w 1809 r. pod Grochowem, Sandomierzem i Książem, a w 1812 r. pod Ostrowem, Witebskiem, Smoleńskiem, Wiaźmą, Dorohobużem, Możajskiem i Berezyną; ranny pod Witebskiem i Dorohobużem, wzięty do niewoli w Kalwarii 1812 r., został umieszczony z lazaretach wojskowych w Wyłkowyszkach; w 1815 osiadł na roli i dzierżawił dobra rządowe Przejma, w pow. sejneńskim; w powstaniu listopadowym 1830/31 brał udział w randze kapitana 1 pułku jazdy augustowskiej w korpusie gen. Stryjeńskiego; w 1850 r. z tytułu własności do majątku Justianów, w pow. sejneńskim, został wybrany radcą dyrekcji szczegółowej Tow. Kredytowego Ziemskiego gub. augustowskiej; ur. Osobnica, gmina i powiat Jasło (Urus.); ż. Józefa Kopczyńska (ok. 1790-po 1820); dzieci: Franciszek, Wiktor, Bronisław, Roman, Benedykta.

• ROZALIA (Róża) Rykaczewska z Rykaczewa h. Dołęga (ok. 1780-po 1815), c. Jana Bartłomieja i Tekli Wasilewskiej; w aktach także: Róża Rykaczewska (Urus.); m. Benedykt Kłopotowski (ok. 1780-po 1815); dzieci: 1/ Franciszek Kłopotowski (ok. 1815-po 1842); voto: (19 XI 1842 Warszawa) Zofia Katarzyna Lewandowska (ok. 1820-po 1842), c. Ignacego i Ewy Murzyńskiej; ślub w parafii św. Andrzeja, w Warszawie (MK Warszawa: św. Andrzej).

Źródła: SGKP t. 10/89; Urus. t. 15/343-347.